Eldri bróðirinn
Kristján Valur @ 20.50 5/7/06
Í morgunn var það mitt hlutskipti að predika í morgunnmessu í Hallgrímskirkju. Guðspjallið var um eldri bróður týnda sonarins.
Eldri bróðirinn.
En eldri sonur hans var á akri. Þegar hann kom og nálgaðist húsið, heyrði hann hljóðfæraslátt og dans. Hann kallaði á einn piltanna og spurði, hvað um væri að vera.
Hann svaraði: Bróðir þinn er kominn, og faðir þinn hefur slátrað alikálfinum, af því að hann heimti hann heilan heim.
Þá reiddist hann og vildi ekki fara inn. En faðir hans fór út og bað hann koma.
En hann svaraði föður sínum: Nú er ég búinn að þjóna þér öll þessi ár og hef aldrei breytt út af boðum þínum, og mér hefur þú aldrei gefið kiðling, að ég gæti glatt mig með vinum mínum. En þegar hann kemur, þessi sonur þinn, sem hefur sóað eigum þínum með skækjum, þá slátrar þú alikálfinum fyrir hann.
Hann sagði þá við hann: Barnið mitt, þú ert alltaf hjá mér, og allt mitt er þitt.
En nú varð að halda hátíð og fagna, því hann bróðir þinn, sem var dauður, er lifnaður aftur, hann var týndur og er fundinn. Lk. 15. 25-32.
Kæri miðvikudagssöfnuður.
Hér er kominn síðari hluti dæmisögunnar um týnda soninn, og sá hlutinn sem oftast fær litla athygli. Þegar predikað er um hinn týnda son gleymist sagan um eldri bróðurinn.
En þegar sagan er lesin öll verður ljóst að yfirskrift hennar ætti ekki að snúast um hinn týnda son, heldur hinn miskunnsama föður.
Það eru til margar útleggingar á þessari dæmisögu. Ein þeirra gengur út frá því að hún snúist um gyðinga og kristna, og einkum svonefnda heiðin-kristna. Um það má ræða í annan tíma.
En svo vill til að þeim sem hér stendur er annað í hug til að deila með þeim bræðrum og systrum sem hér koma saman í kirkjunni á þessum morgni.
Um nýliðna helgi héldum við systkinin, það er að segja ég og önnur börn foreldra minna, upp á sjötíu ára afmæli elsta bróður míns. Hann er sá af bræðrum mínum sem í raun hefur verið mér eldri bróðir minn, þó að ég eigi reyndar þrjá aðra mér eldri.
Sagnfræðinnar vegna er rétt að taka fram að þó að þessi eldri bróðir minn sé nefndur í sömu andrá og eldri bróðirinn í dæmisögunni, ber ekki að líta svo á að sama gildi í bókstaflegum skilningi um þann sem hér stendur og týnda soninn.
Eldri bróðir minn var líka heima. Hann fékk engan erfðahlut í peningum eða eignum. (Ég fékk það að vísu ekki heldur, en það er önnur saga). Hann fékk, ef eitthvað, hreinan mínus í arf, því að hann fékk ekki að ganga menntaveginn eins og hann langaði til, vegna þess að það var ekki hægt að kosta hann til þess, og sjálfur gat hann það ekki.
Hann hugsaði um kindur og hross á Grenivík og fór á vertíð í Grindavík. Ég trítlaði á eftir honum meðan ég var barn, og leit upp til hans og reyndi að gera allt eins og hann.
Ég veit ekkert hvernig honum leið þegar jafnaldrar hans eða yngra fólk fór burtu og margir til náms, og þegar það kom heim. Ég spurði aldrei, og veit að ég hefði engin svör fengið þó ég hefði spurt.
Mér sýnist að ég hafi fengið það allt sem hann fór á mis við.
Samt man ég aldrei eftir því að hann hafi ekki bara verið glaður yfir mínu hlutskipti.
Ég verð að segja ykkur að það truflar mig dálítið. Sérstaklega vegna þess að þetta er auðvitað ekki einsdæmi heldur gætum við trúlega öll sagt frá einhverju alveg hliðstæðu.
Það er fullt af fólki í kringum okkur sem kann að gleðjast yfir velgengni annarra, þó að það gráti eigin örlög.
Það er dáltíð merkilegt..
Hvað var eldri bróðirinn í dæmisögunni að hugsa í raun og veru? Varð hann ekki fyrir freistingu sem er, þegar til kastanna kemur, engu minni en sú sem hinn yngri féll fyrir?
Þetta er hin stóra gáta þessarar dæmisögu:
Er það meira virði að falla frá og hegða sér eins og skepna, en sjá að sér og snúa til baka, heldur en að vera alltaf trúr og tryggur og falla aldrei frá?
Hvað merkja orð föðurins: En þú ert alltaf hjá mér?
Sá sem mikið er fyrirgefið finnur hann meira fyrir kærleika Guðs en sá sem lítið er fyrirgefið?
Annar hefur syndgað mikið en hinn lítið. Er það þá eftirsóknarvert að syndga mikið?
Og í hverju felst hin stóra synd?
Hér í síðari hluta dæmisögunnar er verið að fjalla um eina af stærstu freistingunum. Það er að efast um óumræðilega miskunn Guðs, sem sá eða sú dvelur stöðugt í sem er stöðugt hjá honum, og sjá ofsjónum yfir hinni miklu miskunnsemi sem er fús að fyrirgefa hvað sem er, þegar syndarinn snýr til baka
Og eitt enn.
Guð talar stöðugt til þess sem villtur er og vill finna hann. En aðeins á einu augnabliki, á hinum rétta náðartíma, heyrir syndarinn með þeim hætti að hann snýr sér til föðurins og hverfur aftur heim.
Eldri sonurinn er ekki enn kominn þangað þegar sögunni lýkur. Og ég?
