kvi.annáll.is

AnnállEfniHelgisiðirKennslaKirkjaPrédikanirPrívatSálmarYfirlit

« Setning Alþingis, stefnuræða og lungnabólga · Heim · Í minningu Þorgerðar Sigurðardóttur »

Ýtarefni fyrir nemendur í Liturgíu I

Kristján Valur @ 21.09 7/10/03

Það vantar smávegis í textann um kirkjutónlistina.

Grundvöllur kirkjutónlistarinnar

1. Kristin kirkja um allan heim býr að ríkulegum og ómetanlegum tónlistararfi kynslóðanna. Þjóðkirkjan á Íslandi á aðild að þessari arfleifð. Hún nýtur hennar, varðveitir hana og iðkar hana hvarvetna þar sem söfnuður kemur saman til samkomuhalds í nafni Jesú Krists.

2. Kirkjan kallar eftir samstarfi við listina til þess að vera færari um að tjá hið ósegjanlega. Tónlist kirkjunnar hefur ákveðna sérstöðu meðal annarra lista og listforma og listrænnar tjáningar í kirkjunni yfirleitt, vegna þess að hún tengist í meira mæli en aðrar listgreinar, hinni sungnu helgiþjónustu safnaðarins, sem tekur á sig nýjar myndir frá sunnudegi til sunnudags og frá einni stund til annarrar.

3. Í Heilagri ritningu og hjá hinum vísu kirkjufeðrum er rætt um guðsþjónustusönginn og borið lof á hann. Í Ef. 5.18b –19. segir svo:

,,Fyllist heldur andanum og ávarpið hver annan (hvert annað) með sálmum, lofsöngvum og andlegum ljóðum. Syngið og leikið fyrir Drottni í hjörtum yðar”.

Í Kol.3.16 er ritað:

,,Látið orð Krists búa ríkulega hjá yður með allri speki. Fræðið og áminnið hver annan (hvert annað) með sálmum, lofsöngvum og andlegum ljóðum og syngið Guði sætlega lof í hjörtum yðar.”

4. Bæði eldri og yngri guðfræðingar og kirkjuleiðtogar hafa undirstrikað hið þjónandi hlutverk kirkjutónlistarinnar í guðsþjónustunni. Þar má vísa til orða Marteins Luthers á mörgum stöðum í ritum hans, þegar hann lofar ,,Frú Músíka” og setur hana næst guðfræðinni og predikuninni. Til dæmis segir hann í borðræðum sínum:

,,Tónlistin er besta gjöf Guðs. Hún hefur oft hreyft þannig við mér og gefið mér kraft, að mig hefur langað að predika. Heilagur Águstín var hinsvegar svo samviskusamur að hann gerði gleðina yfir að syngja að synd[1]

Í skissu undir heitinu Peri tes mousikes frá árinu 1530

skrifar Luther um tónlistina og segir þar m.a. (í lauslegri þýðingu)

,,Primum locum do Musicae post Theologiam. (Ég set tónlistina í fyrsta sæti á eftir guðfræðinni). Á friðartímum er það hún sem ræður. Hún er gjöf Guðs en ekki manna. Hún gleður sálirnar. Hún hrekur burt fjandann. Hún vekur saklausa gleði, en hrekur burt reiðiköst, girndir og hroka. … Ég lofa sérstaklega furstana í Bayern því að þeir iðka tónlist. En hjá okkur í Sachsen eru vopn og valslöngvarar látin predika.”[2]

5. Vísa má einnig til orða Guðbrands Hólabiskups í formála Sálmabókarinnar 1589 og til formála Odds biskups Einarssonar Skálholtsbiskups að Grallaranum 1594. Guðbrandur segir:

,,… Sú góða Músíka, þegar hún er réttilega framin þá er hún ein sérleg Guðs gáfa, til margra hluta góð og nytsamleg. Því að í fyrstu hefur Guð gefið hana þar til uppá það að hans orð megi lærast þess fljótara og iðkast þess betur og varðveitast. Því að svo er náttúran sköpuð að hún hefur lysting til að syngja og verður þar með mjög hrærð og uppvakin. Því næst verður fyrir sönginn Guð almáttugur lofaður og prísaður þegar menn syngja andlegar vísur og sálma. Þá verða ogsvo mennirnir Guðs englum samlíkir hvörjir eð daglega syngjandi lofa og prísa Guð almáttugan. Hér að auk uppvekur söngurinn með sínu fegurðarhljóði mannsins hjarta til sérlegrar hræringar við Guð, burt drífur djöflana og laðar að oss Guðs góða engla, burt rekur hryggð, sorg og hjartans angist og gjörir erfiði mannsins létt, sem hvör og einn skal þjóna og vitna í sínu kalli og embætti.” [3]

6. Í formála Grallarans 1594 segir Oddur biskup:

,, Fjórða. Að menn hafi ekki meir við sönginn en hóflegt er og sýni þar í ei sína fordild með margslungnum hljóðum, klinkunótum og annarri hljóðanna umbreytni, af hverju það kemur að hinir aðrir sem hjá standa og til hlýða geta orðin ekki skilið þó gjarna vildu vegna þess hreims sem verður af slíkum hljóðum og missöng. Nóturnar og tónarnir eiga að þéna orðunum en orðin eru ekki gjörð fyrir tónana. Því er það vel sagt af þeim gömlu:

Non Vox, sed Votum,
Non Cordula Musica,
Sed Vox, Non Clamans,
sed Amans,
Cantat in Aure Dei.

Það er nær þessarar meiningar:


Sönglist alls kann enginn,
óhjartgróinn skarta,
Eða gjörast Guði,
Geðþekkt lof á meðan,
Ástlaus ert þó Christó,
unnir hljóðs af munni,
Lát hug beint óbágan,
brjállaust fylgja máli. [4]


[1] Borðræðurnar. Nr.4441. Hér vísar Luther í það þegar Ágústínus lýsir því að það hafi hent hann að verða svo glaður þegar hann söng að hann óttaðist að gleðin væri bara yfir söngnum sjálfum en ekki yfir hinu sungna orði, og þá er segir hann: ,,ég játa það refsiverða synd af minni hálfu og ég vil þá helst ekki heyra nokkurn söng”. (Játningar Ágústínusar). Hér, segir Luther, var nú Ágústínus óþarflega samviskusamur. Þjóðkirkjan fylgir Luther að málum fremur en Ágústínusi!.

[2] WA 30 II,696.

[3] Formáli að Hólabókinni 1589. Stafsetning færð til nútímans.

[4] Grallarinn 1594. Formáli. Stafsetning færð til nútímans.

url: http://kvi.annall.is/2003-10-07/21.09.56/

© kvi.annáll.is · Færslur · Ummæli